Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.X sluit
Uitgebreid zoeken
Audio/CD's

Geluk...Deugd...Plicht...Keuze...8 colleges over de geschiedenis van de ethiek

Geluk...Deugd...Plicht...Keuze...8 colleges over de geschiedenis van de ethiek - P. van Tongeren; Paul van Tongeren - ISBN: 9789074241106
Prijs: € 25,00 (onder voorbehoud)
Beschikbaarheid: Niet meer in voorraad
Mediatype: Audio/CD's (09-03-2012)
Genre: Buitenlandse talen, letterkunde en cultuur algemeen
Ook beschikbaar als:
Downloadbaar audio bestand € 25,00
Audio/CD's € 25,00
U kunt dit product niet bestellen

Beschrijving

De 8 cd's in deze cassette bevatten acht colleges van een historische inleiding tot de wijsgerige ethiek. De luisteraar wordt meegenomen op een spannende ontdekkingstocht door de geschiedenis van het denken over goed en kwaad, deugd en geluk, plicht, verantwoordelijkheid en keuze. Een van de topdocenten in de wijsbegeerte legt, hardopdenkend, de ethische theorieen uit van belangrijke filosofen: Plato, Aristoteles, Marcus Aurelius, Augustinus, Thomas van Aquino, Immanuel Kant en Soren Kierkegaard.

De historische inleiding tot de wijsgerige ethiek is het grootste deel van de inleiding zoals die jaarlijks door Paul van Tongeren gedoceerd wordt aan studenten wijsbegeerte van de Radboud Universiteit Nijmegen. De opnames zijn gemaakt tijdens een echte cursus, maar ze geven niet die gehele cursus weer. Elk college dat in werkelijkheid anderhalf uur duurt, is hier tot een uur gecomprimeerd. Omdat de opnames beluisterd kunnen worden op heel andere momenten en plaatsen dan waarop de colleges werden gegeven, zijn verwijzingen naar de onmiddellijke omgeving en actualiteit verwijderd.

Van de originele 12 colleges zijn er 8 opgenomen in deze reeks, de belangrijkste reden was dat zelfs in dit medium de ruimte beperkt is. Ondanks deze bewerking en beperking, geven de colleges een levende, en hopelijk levendige – inleiding in de wijsgerige ethiek.

Details

Titel: Geluk...Deugd...Plicht...Keuze...8 colleges over de geschiedenis van de ethiek
auteur: P. van Tongeren; Paul van Tongeren
Mediatype: Audio/CD's
Taal: Nederlands
Uitgever: Vrije Uitgevers, De
Publicatiedatum: 09-03-2012
NUR: Buitenlandse talen, letterkunde en cultuur algemeen
Afmetingen: 134 x 132 x 19
Gewicht: 205 gr
ISBN/ISBN13: 9789074241106
Intern nummer: 9037780

Extra informatie

Geluk...Deugd...Plicht...Keuze...8 colleges over de geschiedenis van de ethiek

Recensie

De oude Grieken leuterden niet over waarden en normen. De ethiek moest nog ontstaan. Hoogleraar wijsbegeerte Paul van Tongeren vertelt op acht cd’s hoe het denken over het goede leven zich heeft ontwikkeld. Oorlogen, volksverhuizingen en uitvindingen daagden ons door de tijd heen uit: hoe moet ik goed leven, wat maakt mijn bestaan zinvol? Peter Henk Steenhuis beluisterde de hele cd-serie. Hij krijgt er heimwee van. En wordt jaloers. Er was eens een tijd dat men niet leuterde over normen en waarden. Dat moet een mooie tijd geweest zijn, het was duidelijk hoe men zinvol moest leven. Bij die tijd begint de filosoof Paul van Tongeren zijn jaloersmakende, heimwee oproepende collegereeks over de geschiedenis van de ethiek, die nu op acht cd’s is verschenen. Van Tongeren begint zijn verhaal in de archaïsche periode toen Griekenland nog grotendeels in het huidige Turkije lag. Toen leuterde men niet over normen en waarden. Hoe kan dat? Dacht men destijds niet in termen van goed en kwaad? Nee, vertelt van Tongeren op de eerste cd, de vraag hoe je moest leven bestond niet. „Iedereen had een duidelijke functie. Was je slaaf, dan was je kind van een slaaf, en jouw kinderen zouden dat ook zijn. Je wist wat het betekende om slaaf te zijn en wist wat je moest doen.’’ Dat gold ook voor koningen, krijgers, vrouwen en handwerkslieden. Van de tiende tot de vijfde eeuw voor Christus was de samenleving helder en hiërarchisch geordend. Volgens Van Tongeren bestonden er eigenlijk geen ’mensen’, zoals wij ze definiëren. „Er waren nog geen dragers van de rol koning, je kon van een koning niet zijn koningschap weghalen om nog iets over te houden.’’ Dat verschilt sterk van onze tijd: onder mijn rol van journalist zit een ’ik’ dat mijn wezenlijke zelf is. Die gedachte kwam toen bij een schoenmaker niet op. Van Tongeren: „Hoe een schoenmaker moet leven? Die vraag kun je wel stellen, maar hij is onzinnig. Een schoenmaker moet schoenen maken. Een schoenmaker die goede schoenen maakt deugt." Ethiek ontstaat wanneer we niet meer weten hoe het moet en we ons afvragen hoe we moeten leven, wil dat leven zinvol zijn, de moeite waard. De Perzische oorlogen schudden het archaïsche Griekenland door elkaar. Koningen werden slaven, slaven soldaten. De schoenmaker vroeg zich af of hij niet beter iets anders kon gaan doen. Maar een koning was toch een koning, en meer niet? Kennelijk kán een koning ook nog meer zijn, maar wat? Ontwikkelingen die niets met ethiek te maken hebben – oorlogen, volksverhuizingen, technische ontwikkelingen – roepen de vraag op hoe wij moeten leven, zegt Van Tongeren. Tegenwoordig geldt dat sterk voor medische ontwikkelingen die ons de vraag hebben doen stellen: mag alles wat kan? Terug naar het verhaal, naar de Griekse slaaf, de koning, de schoenmaker. Ze wisten niet meer hoe het moest. Ze begonnen vragen te stellen, er ontstond ethiek. Maar ethiek wordt ook altijd bedreigd, want vragen stellen is gevaarlijk. In zijn verhaal over Socrates besteedt Van Tongeren veel tijd aan die bedreigingen. De eerste noemt hij ’de restauratieve poging’. ’Luister naar de ouden, zij wisten hoe het moest.’ De opmerking kom je tegen in dialogen van Plato maar ook in onze tijd: kijk naar de jaren vijftig, toen was helder hoe we moesten leven. Relativisme is de andere bedreiging: hoe te leven is een zinloze vraag, want elk antwoord is betrekkelijk. Socrates slaagt er volgens Van Tongeren in beide bedreigingen onschadelijk te maken. Dan kan het verhaal van de ethiek werkelijk beginnen. Duiken nu de normen en waarden op? Welnee. Van Tongeren vertelt twee heerlijke cd’s lang over Aristoteles, een filosoof uit de vierde eeuw voor Christus. „Hij woont in Athene, een machtige stadstaat met een zelfbewuste politieke gemeenschap. Dat proef je ook aan zijn ethiek.’’ Vervolgens leest hij de opening van Aristotels’ ’Ethica’ voor: ’Elke vaardigheid en elke wetenschap evenals elke handeling en elke keuze is, zo neemt men algemeen aan, gericht op iets goeds. Daarom heeft men terecht het Goede gedefinieerd als datgene waarop alles afgestemd is.’ Het lijkt niet gek ons handelen te baseren op een doel. De schoenmaker maakt schoenen om er geld mee te verdienen. Hij wil geld verdienen om zijn kinderen naar school te laten gaan. Zijn kinderen moeten naar school om – zo kun je doorgaan. Nee, zegt Aristoteles, je kunt niet eindeloos doorgaan, want als we dat doen, dan wordt ons verlangen zinloos. En ons verlangen, ons leven is volgens Aristoteles niet zinloos, sterker nog, het idee dat ons leven zinloos zou kunnen zijn, komt niet eens bij hem op – ook dat is iets wat voor ons onvoorstelbaar is. Voor Aristoteles is het laatste doel geluk, en dat moeten we zien te bereiken. Denk niet dat hij ’geluk’ enkel definieert als plezier, maar erkenning en inzicht verschaffen eveneens genot. En om dat te bereiken zijn weer andere kwaliteiten nodig. Van Tongeren: „Dit is geen ethiek die verboden en geboden opstelt, die normen voorhoudt. Dit is een ethiek die zegt dat je moet nastreven wat je wilt, wat je doel is. Aristoteles schrijft over een ethiek in het verlengde van het verlangen.’’ Over die kwaliteiten gaat het verhaal nu verder. Aristoteles noemt ze ’deugden’. Van Tongeren: „Deugd heeft niets met braafheid te maken, betekent ook niet dat je oppassend of zoetsappig moet zijn. Deugd betekent voortreffelijkheid. In het Grieks betekent het ’heel goed leven', dat wat menselijk leven is zo goed mogelijk doen." Aristoteles onderscheidt allerlei deugden, maar telkens opnieuw blijkt de deugd een midden te zijn tussen twee tegengestelden te zijn. Dat heeft niets te maken met middelmatig; dit midden duidt juist op die voortreffelijkheid. Deugden, zegt Van Tongeren, veranderen met de tijd en de omgeving. Zo zag Aristoteles in de soldaat op het slagveld een toonbeeld van dapperheid, ongeveer vijftienhonderd jaar later noemt Thomas van Aquino de martelaar juist dapper. Het verhaal gaat verder, en loopt via een stroming als de Stoa naar de christelijke denkers Augustinus en Thomas van Aquino. Tot nu toe leek ethiek vanzelfsprekend: mensen verlangen naar geluk, welnu de ethiek leert hoe je moet lukken. Maar, zegt Van Tongeren, daarin ontbreekt iets wat wij niet meer weg kunnen denken: de notie van het kwaad. „Bij de Grieken kun je lukken of mislukken, maar een vergissing of een mislukking is iets anders dan het kwaad. Willens en wetens doen wat niet goed is, dat kan in de antieke context nauwelijks.’’ Onze cultuur heeft volgens Van Tongeren twee wortels: de Grieks-Romeinse, en de Semitische, de Arabische, Joodse, christelijke kant van onze cultuur. En de notie van het kwaad, het kwaad dat geen doel dient, komt daar vandaan. Plotseling, zegt Van Tongeren, „blijkt die hele ethiek van de Antieken heel optimistisch te zijn. Je moet alles een beetje water geven, en dan groeit en bloeit het wel. Als je de mens zijn gang laat gaan komt het wel goed. Nee, als je de mens zijn gang laat gaan, wordt het oorlog. Er zit iets diabolisch in de mens." Waar komt het kwaad vandaan? Voor een denker als Augustinus is dit nu de essentiële vraag. Hij ontdekt dat de mens nog iets anders is dan redelijkheid en verlangen: de wil. Van Tongeren: „De wil is een kracht die kan ingaan tegen de redelijkheid, tegen het verlangen.’’ Zo wordt de wil verantwoordelijk gemaakt voor het kwaad. Maar als de mens behalve redelijkheid en verlangen ook nog een in zichzelf verdeelde wil is, wat moet hij dan doen? Wat moeten we doen? Wat moeten we willen? Nu naderen we het lastigste deel van Van Tongerens colleges: de plichtethiek van Immanuel Kant. Van Tongeren realiseert zich dat zijn betoog nu echt moeilijk is, want pratend over de plicht, het gewet en, autonomie en heteronomie en de fenomenale werkelijkheid, lijkt het alsof hij nog rustiger gaat spreken. Uiteindelijk komt hij uit bij Kants bekende uitspraak dat je zo moet handelen dat je elk mens ook als doel op zich neemt. Maar het is heerlijk ook een keer te begrijpen hoe hij stap voor stap tot die formulering is gekomen. Wie de twee cd’s over Kant beluisterd heeft, heeft in ieder geval tijdelijk vat op de ervaring van het geweten. Op de vraag wat ons geweten ons opdraagt, hebben de existentialisten een duidelijk antwoord: je moet kiezen. In zijn laatste college voert Van Tongeren zo’n existentialist op: Sören Kierkegaard. Aan de hand van een korte, fascinerende tekst over de ongelukkigste aller mensen, laat Van Tongeren zien dat wij zelf die ongelukkige mens zijn. Het gaat er volgens Kierkegaard om aanwezig te zijn, aandacht te hebben voor wat nu het geval is, op dit ogenblik. Van Tongeren: „Dit ogenblik is onooglijk klein: het is de sprong van de toekomende tijd naar de verleden tijd, zo klein dat je er niets kunt doen, op één ding na: kiezen, een beslissing nemen. Het is het moment waarop je niets ander kunt doen dan te kiezen wat je zult gaan doen, in de toekomst. Een beslissing nemen op grond van wat je hebt gedaan, in het verleden. Het enige waarom het gaat is de keuze. Het enige moment waarop die gemaakt kan worden is in het ogenblik. En wat doen wij, wij verstrooien ons, wij vermaken ons en vergeten dat we moeten kiezen. Dat maakt ons volgens Kierkegaard tot de ongelukkigste mensen, zelfs al noemen we ons redelijk gelukkig.’’ Deze collegereeks roept heimwee op en maakt jaloers; heimwee naar de tijd dat we zelf bij dit soort colleges konden zitten, jaloers op de studenten die er nu mogen zitten. Kierkegaard zou deze gevoelens, dit gedrag veroordelen. Blijf niet hangen in dat heimwee. Het heeft geen zin jaloers te zijn. Dat maakt ongelukkig. Wees aanwezig. Nu. Kies. Kies er bijvoorbeeld voor deze cd’s aandachtig te beluisteren, zo aandachtig dat je ze kent, en mee kunt doen in de debatten over de vraag hoe we moeten leven, wil dat leven zinvol genoemd kunnen worden. En dan kun je meedoen zonder te leuteren over normen en waarden. (HENK STEENHUIS) hier uw nieuwe recensietekst in.

Winkelvoorraad

Dit product is op dit moment niet op voorraad in een van onze vestigingen.