Home> 3 Een bloeiende boekhandel > Van Stockum viert 150 jarig bestaan onder nieuwe directeur: André Marsé.

3Een bloeiende boekhandel

Van Stockum viert 150 jarig bestaan onder nieuwe directeur: André Marsé.

Print deze paragraafPrint

André Marsé, een dynamisch directeur.


Zoals vroeger de wijzen al uit het Oosten kwamen, kwam ook nu de redding voor Van Stockum uit die richting: de manager van de in Enschede gevestigde Elsevierboekhandel Van der Broek & Adolfs, André Marsé ( Marse, A.W.M. ) , werd begin 1983 benoemd tot directeur van onze zaak.
Marsé, een extraverte rasechte Amsterdammer met het hart op de tong, maar met een grote daadkracht, was wat men tegenwoordig een troubleshooter of ‘bedrijvendokter’ zou noemen. Eerder had hij Van der Broek & Adolfs er weer bovenop geholpen en nu zou hij zich voor de volle honderd procent voor Van Stockum inzetten. Gelukkig kon hij goed luisteren en na enkele gesprekken met het kader had hij al snel in de gaten wat er mis was en wat er moest gebeuren om ons weer enigszins op de been te krijgen en gezamenlijk stippelden wij een strategie uit.

Van Stockum’s ‘plan de campagne’.


Op de eerste plaats moest Van Stockum proberen de goede naam die de firma ooit had als betrouwbare leverancier van de overheid en andere institutionele klanten opnieuw te verdienen. Daartoe werd de aan Dekker & Nordemann uitbestede bestelfunctie aldaar beëindigd en bij ons weer volledig in ere hersteld.
Vervolgens gingen Marsé en ik intensief ‘de boer op’: met oude klanten werd opnieuw contact gelegd en nieuwe klanten geworven, waarbij wij ons in eerste instantie beperkten tot de regio Den Haag en directe omgeving. Wij werden daarbij in de kaart gespeeld door een vernieuwde RIB-regeling die het ons mogelijk maakte een goed aanbod te presenteren.
In het kort kwam het er op neer dat die regeling met het Rijks Inkoop Bureau het de boekhandel mogelijk maakte een korting te verlenen over het totale budget van een institutionele klant, d.w.z. over het gehele pakket aan boeken, vervolgwerken en abonnementen op tijdschriften en losbladige werken indien ondergebracht bij één boekhandel. Voor in Nederland uitgegeven boeken was die korting maximaal 5 %, voor buitenlandse boeken was die vrij, echter met een maximum van 12%.
Nu was het zo, dat veel grote instanties en overheidsbibliotheken veelal hun abonnementen op tijdschriften en losbladige werken rechtstreeks bij de respectieve uitgevers hadden lopen, dus buiten de boekhandel om. Dat was ons natuurlijk een doorn in het oog en hier bood de nieuwe RIB-regeling een kans om een voet tussen de deur te krijgen, want voor korting is iedereen wel gevoelig.
Niet alleen wezen wij echter op de te behalen pakketkorting voor de betreffende klant, maar we voerden tijdens onze gesprekken ook een ‘cultureel-economisch’ argument aan; we zeiden dan zoiets in de trant van:

‘Probeert u het eens zo te zien: deze grote instantie heeft toch een zekere culturele verantwoordelijkheid ten opzichte van de Haagse regio: ligt het niet voor de hand wat u aan boeken, losbladigen en tijdschriften nodig heeft, te betrekken via één van de plaatselijke boekhandels in plaats van rechtstreeks van de uitgever? U versterkt daarmee de economische positie van die boekhandel, wat rechtreeks ten goede komt aan het publiek uit deze regio; denkt u daarbij aan een beter aanbod, een ruimer assortiment etc. Bestel het liefst natuurlijk bij Van Stockum, maar in ieder geval niet rechtstreeks bij de uitgever!’

Het was opmerkelijk hoeveel succes wij vooral met dit laatste argument hebben gehad; je zou denken dat vooral het kortingsaspect de doorslag zou hebben gegeven, maar door een beroep te doen op zijn ‘verantwoordelijkheid’, kreeg de klant het gevoel dat hij iets substantieels bijdroeg aan het welzijn van zijn stad of regio.
Het bovenstaande speelde in de tijd - begin jaren ’80 - dat ministeries, grote bedrijven en instellingen nog over een zelfstandige bibliotheek beschikten met een ervaren bibliothecaris die besluiten als boven bedoeld, kon en mocht nemen. Er is sinds die tijd veel veranderd, wat in ieder geval een nadelige invloed heeft gehad op de boekhandel en wellicht ook op andere sectoren.

Boekhandel van Stockum is 150 jaar oud.


We zijn inmiddels aangeland in 1983 en ik herinner me nog goed hoe blij we bij Van Stockum waren dat we het 150-jarig jubileum überhaupt gehaald hadden en er, nu het wat beter ging met de zaak, ook echt iets te vieren viel. In samenwerking met Gerrit Jan Slijkhuis van het Letterkundig Museum werd een tentoonstelling ingericht over het letterkundig Den Haag van de vorige anderhalve eeuw, waarbij - bijna vanzelfsprekend - de nadruk lag op het genootschap ‘Oefening kweekt kennis’.
Eind september van dat jaar verscheen een jubileumboek, getiteld W.P. van Stockum 150 jaar Boekverkopers. Hierin werd een (zeer) beknopt overzicht gegeven van de geschiedenis van onze boekhandel, aangevuld met een reeks verhalen van oude Hagenaars over hun stad. Dit laatste gedeelte werd samengesteld door de sympathieke, helaas vrij jong overleden Haagsche Courant-journalist Lex Dalen Gilhuys, die Van Stockum altijd een goed hart toedroeg.
Een druk bezochte receptie, waarop burgemeester Schols aan de firma de stadspenning uitreikte en Tweede-Kamervoorzitter Dolman het eerste jubileumboek in ontvangst nam, besloot de festiviteiten.




André Marsé en Bob Jongschaap ontvangen Dick Dolman, toentertijd Tweede-Kamervoorzitter.





Burgemeester Schols reikt de stadspenning uit aan de heer A.W.M. Marsé. Kamervoorzitter Dolman kijkt belangstellend toe.





Directeur André Marsé en de kern van het personeel vlak voor het ontvangst van de gasten.


Doorbraak Venestraat naar Pasadenha.


Enkele jaren na de verhuizing werd ons de gelegenheid geboden het pand achter ons, dat aan de nieuwe passage Pasadenha lag, te huren en de Bruna-concerndirectie stemde daarin toe. Begin 1985 werd een doorbraak tot stand gebracht en daarmee konden we niet alleen gelijkvloers ongeveer 200 m2 nieuwe winkelruimte ‘bijboeken’, maar ook een prachtige kelder daaronder met dezelfde afmetingen, die ons de mogelijkheid bood onze collectie denksportboeken en alle daarmee verbonden benodigdheden optimaal aan te bieden: en zo ontstond onze bekende denksportkelder, waarvan de afdeling schaken natuurlijk het belangrijkste onderdeel was.

Schaakgeschiedenis van Van Stockum, een lang hoofdstuk.


De schaak- en damsport heeft vanouds een zeer belangrijke plaats ingenomen in het assortiment van Boekhandel van Stockum. Dat had te maken met het feit dat Uitgeverij van Stockum in de jaren dertig van de 20e- eeuw de uitgever werd van de schaakboeken die onze toenmalige kersverse wereldkampioen Dr. Max Euwe ( Euwe, M. ) had geschreven. (Klik hier voor een overzicht van de nog leverbare boeken van Max Euwe.)
Sindsdien werd er in de winkel altijd een sluimerende schaak- en damboekenafdeling gehandhaafd waarvan de omzet niet geweldig was, maar die toch niemand wilde afstoten. Toenmalig wereldkampioen dammen Ton Sijbrands behoorde in ieder geval tot onze vaste klanten voor deze rubriek.
Na de verhuizing naar de Venestraat besloot ik die rubriek meer leven in te blazen en maakte daartoe op de bovenverdieping een grote tafel en enkele kasten vrij. Het duurde niet lang of de omzet van deze rubriek steeg aanmerkelijk, wat eerlijk gezegd vooral te danken was aan een tweetal nogal gefortuneerde schaakfanatici, die beide veel geld over hadden voor de prachtige maar dure schaakboeken van Olms Verlag uit Heidelberg. Toch trok de schaakhoek steeds meer bezoekers; men maakte elkaar tijdens schaaktoernooien attent op ons groeiend assortiment, waardoor wij ook steeds meer klanten van buiten Den Haag kregen.
Directeur Marsé, met veel contacten en steeds alert op wat er in het boekenvak speelde, kwam ter ore dat het toentertijd onder schakers beroemde Schaakhuis De Haan, met vestigingen in Amsterdam en Arnhem ter overname werd aangeboden. Gezien het groeiende succes van onze eigen schaakafdeling aarzelde hij geen moment en hapte toe; één en ander vond plaats in de loop van 1983.

Otto Mix.


Schaakhuis De Haan was in 1962 begonnen door Otto Mix ( Mix, O. ) met een winkel in Amsterdam en een verzendhuis in Arnhem, waarbij in totaal acht mensen werkzaam waren. Hij had een exclusief samenwerkingsverband opgebouwd met de Nederlandse Schaakbond, d.w.z. hij leverde schaakklokken, schaakformulieren, notatieblokjes en natuurlijk spelmateriaal, zodat de concurrentie het nakijken had.
Jarenlang had Mix met een boekenstand op álle schaaktoernooien gestaan, maar vanaf het moment dat hij bij Van Stockum in dienst trad bracht hij dat terug tot de toentertijd drie belangrijkste: de toernooien van Hoogovens (nu Corus geheten in Wijk aan Zee), Interpolis en Ohra (beide laatste bestaan nu niet meer).
Daardoor kende hij alle beroemde schakers uit die tijd, zoals daar waren Botwinnik, Donner, Hübner, Karpov, Kortsnoj, Portisch, Spasski en Timman. Door het contact met deze grootmeesters hoorde hij nogal eens wat over boeken en andere - vaak bij obscure buitenlandse uitgevers verschenen - publicaties, hetgeen de collectievorming van de schaakafdeling natuurlijk zeer ten goede kwam. Daarvan profiteerden niet alleen de particuliere klanten, maar zeer zeker ook de afdeling schaakacquisitie van de Koninklijke Bibliotheek, die over de grootste collectie schaakboeken ter wereld beschikt.
Otto Mix kwam dus onze gelederen versterken en gedurende enkele jaren heb ik met hem buitengewoon plezierig samengewerkt op de eerste etage, waar we natuurlijk al snel veel ruimte te kort kwamen, maar in 1983 kregen we uiteindelijk de beschikking over de kelder onder de Pasadenha.



Eén van de vele schaakcatalogi die Otto Mix samenstelde.


Kosten noch moeite werden gespaard om daarvan een fraaie denksportkelder te maken, met een schitterend assortiment schaakliteratuur, mooie en exclusieve spellen, schaakcomputers papierwerk van de Schaakbond etc. Ook boeken over bridge, dammen, mah-jong en go maakten deel uit van het assortiment, waarvan Mix geregeld een catalogus samenstelde die aan de honderden vaste klanten werd toegestuurd.
Toen Van Stockum enkele jaren later de voormalige winkel van Boekhandel Verwijs aan de Herengracht overnam, werd de denksportafdeling aldaar op de eerste etage ondergebracht.
Otto Mix is in 1996 met vervroegd pensioen gegaan, waarna achtereenvolgens een drietal collega’s korte of langere tijd in zijn voetsporen zijn getreden.




Afscheid van Otto Mix.
Hij kreeg een schaakspel van chocolade uit handen van Carry Ramautarsing.





Schaakafdeling op de eerste etage van Herengracht 60.





Schakers op de Herengracht, we herkennen links Hans Ree, rechts Jan Timman.



Boekhandel Belinfante wordt ‘ingelijfd’.


De doorbraak naar de Pasadenha bood niet alleen een ruim onderkomen voor de afdeling denksporten, maar stelde ons eveneens in staat de eerste etage dusdanig te verbouwen, dat de volledige voorraad van Belinfante die vrijwel uitsluitend uit juridische literatuur bestond, daar kon worden ondergebracht.
Een grote operatie volgde, want Belinfante beschikte over schitterende 19e-eeuwse boekenkasten - ingelegd met ivoor - die André Marsé absoluut op die eerste verdieping ingebouwd wilde hebben; ook een drietal grote boekentafels en enkele fraaie kroonluchters moesten mee verhuizen en op die manier werd de oude sfeer van de Kneuterdijk opnieuw bij Van Stockum gecreëerd.




Een impressie van de eerste étage van de voormalige winkel aan de Venestraat.





De lange wand met de enigszins ouderwetse maar fraaie Belinfante-kasten.





Van Stockum komt er weer bovenop en treedt op allerlei beurzen ook weer naar buiten.





De jaarlijkse inventarisatie! Altijd een gezellige puinhoop.



Met de naam Van Stockum & Belinfante traden we nu naar buiten; de meeste vakliteratuur die in de Haagse regio gevraagd werd - juridische, economische, management- en computerboeken - konden nu snel vanuit één verkooppunt geleverd worden en dat gaf gelukkig een stevige impuls aan de omzetcijfers.
André Marsé had precies dat gedaan waarvoor hij was ‘ingehuurd’, zoals dat tegenwoordig heet; onze boekhandel telde weer mee en maakte weer een - bescheiden - winstje. Hem werd een nieuwe managementbaan bij Bruna aangeboden en met lede ogen zagen de Van Stockumers deze sympathieke Mokumer weer vertrekken.

Over tentoonstellingen en speciale catalogi.


Van Stockum heeft altijd moeite gedaan om het publiek in Den Haag en omstreken te laten kennismaken met allerlei vormen van kunst en cultuur, daarbij zoekende naar literatuur die bij het gekozen thema aansloot. Deze bonte verscheidenheid in tentoonstellingen bracht verschillende lagen van het lezerspubliek naar onze boekhandel en bevorderde zo de verkoop.
Het was Hans Jacoby ( Jacoby, H. ) die eind jaren dertig van de vorige eeuw begonnen was met het inrichten van exposities van beeldende kunst en van boeken met betrekking tot speciale onderwerpen. Daartoe richtte hij de ‘grote kamer’ van Buitenhof 36 in en dan moest de heer Petri ( Petri, W.A. ) tijdelijk zijn heil elders zoeken. Deze ‘Kunstzaal van Stockum’, zoals het vaak werd genoemd, was erg bekend en geliefd en was dan ook geregeld volgeboekt.
Jacoby’s eerste tentoonstelling in 1937 was gewijd aan de bijbel; vele exposities zouden nog volgen, te veel om die allemaal te noemen, maar enkele mogen niet onvermeld blijven. Om daarvan een idee te geven een korte opsomming:

* 1959: Het Friese Boek; Johan Fabricius; Jan Greshoff en zijn werk
* 1961: Paul Citroen; Tempo Doeloe van Breton de Nijs; Oxford University Press
* 1962: Lucebert; boeken uit Hongarije
* 1964: Aad Veldhoen – bijna was deze tentoonstelling door een Officier van Justitie gesloten wegens aantasting van de openbare zedelijkheid! ; Jan Wolkers (titel Schrifturen, Sculpturen, Schilderijen)
* 1965: Willem Hussem; Vijftig jaar Querido; Albert van Dalsum (schilderijen); Ex-Libris expositie
* 1973: Jacob de Riemer. Naar aanleiding van de door ons uitgegeven facsimile ter gelegenheid van het 140-jarig bestaan.

Kort nadat ikzelf winkelchef werd heb ik deze traditie, door Hans Jacoby gestart, nieuw leven ingeblazen, waarbij ik echter een iets ander uitgangspunt hanteerde, omdat ik ook wilde proberen er wat aan te verdienen. Het uitsluitend exposeren van beeldende kunst liet ik vervallen; daarentegen probeerde ik uit te zoeken of er voldoende leverbare binnen- en buitenlandse literatuur bestond over een onderwerp waarover ik een tentoonstelling wilde samenstellen.
Vooraf was ik dus eerst enkele weken bibliografisch aan het spitten om die benodigde literatuur op te zoeken; vervolgens schreef ik de respectieve uitgevers aan met het verzoek ons een x-aantal van hun in aanmerking komende boeken met retourrecht te leveren. Een week of twee drie later begonnen die boeken dan binnen te stromen en nadat ze geprijsd waren, stelde ik er een catalogus van samen die de betreffende verkoopexpositie vergezelde en die ook werd toegestuurd aan klanten in het hele land.















































Een viertal voorbeelden van onze catalogi met leverbare titels, toegespitst op één bepaald onderwerp.



Omdat deze werkwijze veel tijd en moeite in beslag nam, beperkte ik me tot één tentoonstelling per jaar die alle geslaagd waren, met enkele uitschieters zoals b.v. De Egyptische Oudheid; Facsimile’s van Akademische Druck-& Verlagsanstalt uit Graz; Indië/Indonesië; China; Japan; Nederlandse Taal- en Letterkunde en, last but not least Woordenboeken! Vooral de laatst genoemde verkooptentoonstelling was een daverend succes: in drie maanden tijd verkochten we voor iets meer dan een ton (in guldens natuurlijk).

Nog jaren lang ontvingen we nabestellingen uit deze Woordenboekencatalogus vanuit de hele wereld! Ik moet zeggen, er stond dan ook wel bijzonder veel in; bij de samenstelling ervan drong het pas goed tot me door hoeveel talen er op de wereld zijn, waarbij ik eigenlijk alleen die talen opnam waarvan een woordenboek naar een moderne (westerse) taal verkrijgbaar was.




Na het grote succes van Woordenboeken was ook de Japan- expositie een commerciële klapper.


Ik schrijf het slagen van deze formule toe aan een tweetal aspecten: ten eerste zorgde ik er dus voor dat er een ruime voorraad was van elke titel, zodat het publiek direct kon meenemen wat er lag zonder dat het afbreuk deed aan de volledigheid van de expositie.
Ten tweede was het zakelijk van groot belang dat we alle boeken met recht van retour ontvingen, zodat we geen enkel risico liepen en weinig behoefden te investeren: want wat niet werd verkocht mocht worden teruggestuurd, waarna afrekening plaats vond.

Deze aanpak trok ook de (positieve) aandacht van de Elsevier-concerndirectie en mij werd verzocht één en ander ook te realiseren voor enkele grote collega’s uit de Kring van Boekspecialisten. Dat heb ik onder de naam Boekexpo tweemaal gedaan; daarna kwam de periode Bruna en daar had men geen belangstelling meer voor deze activiteit.
Voor Van Stockum had het extra-succes van enkele tentoonstellingen tot gevolg dat het betreffende onderwerp een specialiteit werd in onze winkel; met name gold dat voor de rubrieken Woordenboeken en Indië/Indonesië.

‘Bonnenacties’.


Het idee waarop ik ook met erg veel voldoening terugkijk ontstond in de eerste helft van de jaren zeventig: het was het werken met intekenbonnen voor te verschijnen nieuwe boeken. Drie keer per jaar kwamen de uitgevers met de presentatie van hun nieuwe productie; als daar iets bij zat dat echt de moeite waard was, plaatste ik - in samenwerking met de uitgever - zo snel mogelijk een advertentie in enkele kwaliteitskranten en/of tijdschriften, met dien verstande dat er altijd een bestelbon aan de advertentie vastzat.
Vrijwel altijd was Van Stockum dan de eerste met de aankondiging van en de informatie over een te verschijnen publicatie: de impuls van de lezer om het boek te willen hebben kon direct bevredigd worden door de bon in te vullen en - zonder portokosten - naar ons antwoordnummer te sturen. We hebben met tientallen van deze advertenties gewerkt; natuurlijk herinner ik ze me niet allemaal meer, maar enkele daarvan staan me nog steeds helder voor de geest.

De grootste ‘klapper’ was de aankondiging van de herdruk van het 12-delige Verzameld Werk van Louis Couperus, door Van Oorschot voor de prijs van 360 gulden; we verkochten ruim honderdtwintig sets! Zeer geslaagd was ook de heruitgave van vier delen Verkade-albums; de intekenprijs was weliswaar veel lager dan die van de Couperus-uitgave (ik geloof zoiets als 50 of 60 gulden), maar het aantal intekeningen bedroeg meer dan driehonderdvijftig sets.
Verder herinner ik me nog een boek over de schilder/tekenaar Cornelis Jetses; (illustrator van Ot en Sien). De dochter van Jetses, die model had gestaan voor Sien, heeft nog heel veel exemplaren in onze zaak gesigneerd. Vergelijkbaar daarmee was het in 1973 verschenen werk over Anton Pieck, van de hand van Ben van Eysselsteijn en H.Vogelesang, waarvan we er ruim tweehonderdvijftig hebben weggezet. In 1983 verscheen ook nog een fraai geïllustreerd werk over de Haagse School, uitgegeven in samenwerking met het Haags Gemeentemuseum; voorts een Spectrum-uitgave van het beroemde Book of Kells en - tenslotte dan maar - het in 1981 verschenen De Verre Oorlog: lot en levensloop van krijgsgevangenen onder de Japanner, door Nicolaas Beets (inderdaad, de achterkleinzoon van Hildebrand!)




Voorbeeld van een bestelbonactie.


paragrafen in dit hoofdstuk

imageDe negentiende eeuw: de ontwikkeling van het boekenvak in Nederland.

imageDe 19e-eeuwse boekwinkel en de gang van zaken toentertijd.

imageW.P. van Stockum sr. in het Den Haag van de 19e eeuw: opbloeiende welvaart.

imageDe eerste helft van de twintigste eeuw: het tijdperk Petri.

imageDe boekhandelaren organiseren zich en het boekenkartel ontstaat.

imageIndiensttreding Oostenrijker Hans Jacoby.

imageStichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek.

imageDe invloed van de Tweede Wereldoorlog op de boekhandel.

imageDe tweede helft van de twintigste eeuw: Boekhandel van Stockum en Belinfante.

imageDe 's-Gravenhaagsche Boekhandelaars- Vereeniging, een beknopte historie.

imageHoe de geschiedschrijver van Van Stockum het vak leerde bij 'concurrent' Martinus Nijhoff.

imageAfbrokkeling boeken- kartel, ontwikkeling van Bestelhuis en Centraal Boekhuis en de opkomst van Scholtens.

imageEen 'revolutie' in boekenland: de introductie van het ISBN en het EAN.

imageEinde van het tijdperk Jacoby, begin van een nieuw - kort- tijdperk: Andre Houtschild.

imageVan Stockum onder Theo van der Linden: verhuizing van het Buitenhof naar de Venestraat.

imageVan Stockum viert 150 jarig bestaan onder nieuwe directeur: André Marsé.

imageVan Stockum, Belinfante en Coebergh (SBC): Pasar Malam Besar en Frankfurter Buchmesse.

imageOver de aanbieding en de vertegenwoordigers: enkele persoonlijke herinneringen.

imageVan Vereeniging (met de lange naam) tot KVB (Kon.Ver. van het Boekenvak).

imageRond de eeuwwisseling: Uitbreiding en overnames.

imageWie wil er boekhandelaar of uitgever worden?

Home | Contact | Zoek in 17 miljoen leverbare titels