Home> 2 Een 'vergeten' uitgeverij > De laatste stuiptrekkingen.

2Een 'vergeten' uitgeverij

De laatste stuiptrekkingen.

Print deze paragraafPrint

Unieke duivenboeken.


De belangrijkste naoorlogse uitgave van Uitgeverij van Stockum was m.i. ongetwijfeld het in 1955 verschenen standaardwerk van de bekende duivenkenner C.A.M. Spruijt, getiteld Onze duivenrassen in woord en beeld. Platenatlas met beschrijvende tekst van 174 algemeen erkende rassen. De omvang was 387 pagina’s met 80 kleurenplaten waarop 500 afbeeldingen waren te zien. In 2006 was de antiquarische vraagprijs 350 euro.
Van dezelfde auteur verscheen - vanaf de 3e druk - bij Van Stockum De postduif van A-Z; theorie en praktijk: Handboek voor de postduivenliefhebber. Het boek beleefde een 5e, tevens laatste druk in 1964.

Verrassende vondst.


Heel merkwaardig vond ik zelf in het fonds een boek aan te treffen met de titel De Wedergeboorte van het Christendom geschreven door... C. Moerman, Geneesheer te Vlaardingen! Deze dokter Moerman was in de jaren zestig en zeventig zeer vaak in het nieuws met zijn dieet tegen kanker. Hij hield kanker voor een stofwisselingsziekte en zijn theorieën daaromtrent deden toentertijd veel stof opwaaien in de media.
Het werk bestaat uit drie boeken in één band waarvan de resp. titels luiden: eerste boek: Wat zijn de grondslagen van het Christendom, tweede boek: Wat heeft men van het Christendom gemaakt en het derde boek heet: Zal de Zoon der mensen geloof vinden op aarde. Verrassend dat deze toen zeer opzienbarende man over twee zo sterk verschillende onderwerpen publiceerde.

Vernietigende brand.


Dan vindt er op zaterdag 2 april 1955 een catastrofe plaats op de kantoren van de Uitgeverij aan de Hartogstraat 3: de houder van een fietsenstalling tegenover het pand van Van Stockum ontdekte om half twee ’s middags brand op de eerste étage en waarschuwde onmiddellijk de brandweer die vijf minuten later al ter plekke was.
Maar de vlammen sloegen al uit de ramen, er viel weinig meer te redden. Een toevallig langslopende medewerkster van de uitgeverij slaagde er nog in de kantoorkassa uit de nagloeiende resten te slepen, de kaartenbakken en het adresseersysteem gingen echter verloren en - wat uit historisch oogpunt het belangrijkste was - het uitgeversarchief ging grotendeels in vlammen op!
Het verlies van dit archief heeft mij natuurlijk parten gespeeld bij de samenstelling en beschrijving van het desbetreffende gedeelte van dit boek; in ons bezit is echter nog wel een zwaar door de brand aangetaste, zeer omvangrijke folioband waarin de uitgeverij boekbesprekingen had verzameld van de uitgaven verschenen tussen 1931 en 1942.



Verslag van de brand bij Uitgeverij van Stockum in het Haagsch Dagblad van maandag 4 april 1955.















De uit de brand geredde foliant met tussen de twee- en driehonderd krantenknipsels met recensies van door Van Stockum uitgegeven publicaties tussen 1931 en 1942.


Enkele zeer negatieve recensies.


Uit dezelfde folio met recensies diepte ik er eentje op die wel zeer negatief was gestemd over de inhoud van het betreffende boek. Het betreft een bespreking uit het toen toonaangevende katholieke weeklad De Linie van 11 maart 1949 van een werkje van Greta M. Thoenes met de titel De paedagogiek als geesteswetenschap. Er blijft geen spaan van heel zoals u hieronder kunt lezen en het was bepaald ook geen compliment voor de uitgever!



Een korte, maar dodelijke bespreking!


Het jaar 1949 stond voor de uitgeverij kennelijk onder een verkeerd gesternte want in datzelfde jaar stond er in het Weekblad voor Gymnasium en Middelbaar Onderwijs van 9 maart 1949 een venijnig stuk van de neerlandicus F.C. Dominicus over een door Van Stockum uitgegeven dichtbundel; hierna kunt u uitgebreid kennis nemen van wat Dominicus dwars zat met betrekking tot de introductie van deze bundel!


Ook minder leuke bijzonderheden worden in dit jubileumboek niet uit de weg gegaan.

De laatste stuiptrekkingen.


Zo langzamerhand komen we aan het afsluitende gedeelte van het hoofdstuk over de Uitgeverij van Stockum; uit de teruglopende productie van de laatste vijftien jaar voordat de uitgeverij werd opgeheven laat ik nog enkele min of meer bijzondere uitgaven de revue passeren. Verder moet ik mijn belofte - gedaan in het begin van dit hoofdstuk - met betrekking tot het telefoontje van uitgeverij Nijgh & van Ditmar hoe men aan een verzameling van Stockum-uitgaven kwam, nog inlossen.
In 1956 verscheen er een boek dat - zeker in die tijd – aanleiding gaf tot enige hilariteit; het betreft een pennevrucht van Ashley Montagu De natuurlijke superioriteit van de vrouw, een stelling die toen zeker niet door iedereen werd onderschreven, denk ik.
Van J.D. Carthy zag in 1958 het licht De stuurmanskunst der dieren: hoe de dieren hun weg vinden, een alleraardigste studie van dit onderwerp die mijns inziens best nog eens herdrukt zou mogen worden.
Soms vraag je je af waarom en hoe een zeker boek in het fonds van een bepaalde uitgever terecht komt. Dat is een kwestie die zeker opgaat voor het in 1965 bij van Stockum uitgekomen boek van David Abner Talbot getiteld: Haile Selassie I; Silver Jubilee op de flaptekst omschreven met ‘The story of significant events in the life of Ethiopia under Emperor Haile Selassie I, covering the first 25 years of his reign’. Door het gebrek aan informatie over de laatste jaren van de uitgeverij zal dit raadsel wellicht nooit opgelost worden; van groot belang is het natuurlijk niet.
























Links: Het zilveren regeringsjubileum van ‘de Leeuw van Juda’.
Rechts: Zijn vrouwen van nature superieur?


Aan het eind van de jaren ’60 van de vorige eeuw verschenen tenslotte nog van twee eerdere uitgaven een vierde druk. Van de bekende kinderpsychologe Wilhelmina Bladergroen is dat Speel goed met speelgoed, waaraan Simon Carmiggelt nog zijn medewerking verleende. Het boek wordt nog steeds als toonaangevend in zijn genre beschouwd en geldt als één van de belangrijkste naoorlogse Van Stockum-uitgaven. De vijfde en laatste druk heeft het jaartal 1972 en is tevens de zwanenzang van Uitgeverij van Stockum die daarmee een streep zette onder zijn activiteiten. In 1990 wordt de uitgeverij dan definitief opgeheven.






















Links: Speelde u, lezer, wel altijd goed met uw speelgoed?
Rechts: Vrijdag! Betaaldag! Waarschijnlijk in schelpen.


De andere herdruk betreft het ooit in 1870 in Amerika verschenen boek van David A. Wells met de ludieke titel Het geld van Robinson Crusoë waarin op populaire wijze de oorsprong en het gebruik van geld als ruilmiddel wordt uiteengezet.
Op de flaptekst schrijft de uitgever ‘Bijna een eeuw na de oorspronkelijke uitgave zijn wij nog van het nut van een nieuwe druk overtuigd’. Ik kan dit niet beoordelen, laat staan onderschrijven; het lijkt meer op een laatste stuiptrekking van een uitgeverij waarvan de aandelen in die zestiger jaren waren beland bij de uitgever Nijgh & van Ditmar te Amsterdam, als gevolg van zijn overname van de drukkerij Lankhout-Immig.
Immers de heren Sloterdijk en Whitlau voerden de directie van drukkerij Lankhout-Immig zowel als van Uitgeverij van Stockum. Tegelijk met die aandelen is - naar ik moet aannemen - ook wat restte van het uitgeversarchief van Van Stockum op de zolders van Nijgh te Amsterdam terechtgekomen; het telefoontje aan Van Andel ( Andel, P. van ) aan het begin van dit hoofdstuk leidde er toe dat de cirkel weer rond is.
Het Van Stockum-fondsarchief is nu opnieuw daar waar het thuis hoort: in Den Haag bij de laatste, nog rechtstreeks afstammende ‘telg’ van het aloude huis: de Boekhandel van Stockum.

Daarmee heeft dan wel het slotakkoord voor de Uitgeverij van Stockum geklonken, maar in het kader van mijn opzet de lezer ook wat ‘mee te geven’ over de ontwikkelingen in het mooie boekenvak - nu met name aan uitgeverszijde - kan ik niet volstaan met een ‘Unvollendete’. Die ontwikkelingen in de afgelopen vijftig jaar, maar meer in het bijzonder in het laatste decennium, kan men zonder overdrijving stormachtig noemen en ik denk dat die storm voorlopig ook nog niet zal gaan liggen.

paragrafen in dit hoofdstuk

imageHoe het allemaal begon.

imageOver uitgever en uitgeven en hoe boeken in omloop worden gebracht

imageHet tijdperk W.P. van Stockum sr. 1833-1878.

imageWelk een rijk bezit een familie-archief kan zijn!

imageHet tijdperk W.P. van Stockum jr. 1878-1906.

imageWaarom er zo nodig een Uitgeversbond moest worden opgericht.

imageHet tijdperk W.A. Petri 1906-1960.

imageDe laatste stuiptrekkingen.

imageUitgeven is ook niet meer wat het geweest is!

imageFondsuitgaven - en uitgaven in depot - van Uitgeverij van Stockum. Deel I.

imageFondsuitgaven - en uitgaven in depot - van Uitgeverij van Stockum. Deel II.

Home | Contact | Zoek in 17 miljoen leverbare titels